КАФЕДРАЛАРАймақтану кафедрасы

Халықаралық ынтымақтастық

Аймақтану кафедрасы студенттің өзін-өзі жүзеге асыруы үшін қажетті жағдайларды жасайды: отандық және шетелдік ғалымдармен, саясаткерлермен кездесулер өткізіледі, жастар мектептері, «дөңгелек үстелдер», ғылыми-әдістемелік конференциялар, тақырыптық кураторлық сағаттар ұйымдастырылады; әртүрлі спорт түрлерінен спорттық жарыстар; мәдени нысандарға бару: көрмелер, мұражайлар, театрлар.

Аймақтану кафедрасы жақын және алыс шетелдердің жетекші университеттерімен ынтымақтастық туралы келісім-шарттар жасау бойынша үлкен жұмыс жүргізді, олардың ішінде: Орталық Еуропа университеті (Будапешт, Венгрия), Дж. Неру университеті (Үндістан, Дели), Хажеттепе университеті (Түркия, Анкара), Св. Климент Охридский атындағы университет (Болгария, София), Болонья университеті (Италия, Болонья), Ф. Достоевский атындағы Омбы мемлекеттік университеті, Оңтүстік Орал мемлекеттік университеті (РФ), Челябинск филиалы РАНХиГС (РФ), М. Акмулла атындағы Башқұрт мемлекеттік педагогикалық университеті (РФ), К. Карасаев атындағы Бішкек гуманитарлық университеті (Қырғызстан). «Уфа мемлекеттік мұнай техникалық университеті» (РФ). МГЛУ және РУДН (УШОС шеңберінде) және Томск ұлттық университетімен бірге кафедра екі дипломдық бағдарламаларды жүзеге асырады.

Білім беру бағдарламаларын жүзеге асыру үшін шетелдік өңіртану саласын зерттейтін шетелдік орталықтармен, мекемелермен байланыс орнатылды. Шетелдік ғалымдар дәріс оқу, докторлық диссертацияларға жетекшілік ету, дөңгелек үстелдер ұйымдастыру және өткізу, сондай-ақ халықаралық конференциялар өткізу үшін шақырылады. Шетелдік ғалымдарды оқытуға тартудың негізгі критерийлері: PhD дәрежесі, мамандық бойынша ғылыми еңбектердің жиынтығы, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ ғылыми мектептерінің ғылыми бағыттарына сәйкестігі, аккредиттелген жоғары оқу орындарында жұмыс істеуі және т.б.

Әр жылдары шақырылған шетелдік профессорлар арасында әлемге әйгілі келесі ғалымдар жұмыс істеді: К. Пужоль (Франция, 2008); Дронзина Т.А. (Болгария, 2008); Абдуахаб Кара (Түркия, 2009), Лазло Мараш (Нидерланды, 2011); Минин С. (Ресей, 2011); Маурицио Пистозо (Италия, Болонья, 2011); Ирфан Шахзад (Иран, 2012-2013); Пламен Димитров (Болгария, София, 2012, 2014); Раманкруша Прадхан (2017), Пунит Гаур (Үндістан, 2016-2017, 2017-2018, 2018-2019); Дипти Дешпанде, Санжай Пандей, Фул Бадан (Үндістан, 2017), Андрей Шенин (Ресей, 2016-2017, 2017-2018, 2018-2019); Сейт Али Авджу (Түркия, 2018-2023), Михайленко Екатерина Борисовна (РФ, 2019-2020), Лапенко Марина Владировна (РФ, 2019-2020), Вахшитех Ахмад (Иран, 2019-2020), Колинс Ворд (АҚШ, 2022-2023), Толипов Фарход Фазилович (Өзбекстан, 2022-2023) және басқалар.

2015 жылдан бастап кафедра Ресейдің (Саратов, Томск, Новосибирск, Екатеринбург), Қырғызстанның (Бішкек, Ош), Өзбекстанның (Ташкент), Тәжікстанның (Душанбе) университеттерімен бірлесіп, еуразиялық интеграция, жастар арасындағы экстремизмнің алдын алу тақырыбында жастар мектептері мен сараптамалық кездесулер ұйымдастырады және өткізеді. Кафедраның серіктестері келесі аналитикалық орталықтар болып табылады: «Берлек-Единство» геосаяси зерттеулер орталығы, «Орал Евразия» сараптамалық клубы (Екатеринбург, Ресей), «Ресей-Қазақстан сараптамалық IQ-клубы», «Еуразия-Еділ» ақпараттық-аналитикалық орталығы, ТМД және Балтық елдерін зерттеу ғылыми-білім беру орталығы, Н.Г. Чернышевский атындағы СГУ ИИМО, «Еуразиялық идеялар шеберханасы» қоры, «Еуразиялық мониторинг» аналитикалық зерттеулер орталығы, «Сібір-Еуразия» сараптамалық клубы және т.б. ОП жүзеге асыру кезінде қазақстандық және шетелдік дипломаттармен және ғалымдармен тұрақты кездесулер ұйымдастырылды. Мысалы, мемлекет қайраткері, ғалым Жолдасбеков М.Ж., Грекияның Қазақстандағы елшісі Александрос Катранис, Палестина мемлекетінің Қазақстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Монтасер Абу Зейд, Қазақстан Республикасының ақпарат және қоғамдық даму министрі Абаев Даурен, Ресей Федерациясының Қазақстан Республикасындағы Елшісі Бородавкин Алексей Николаевич, Астанадағы Ресей мәдениет және ғылым орталығының басшысы Воробьев Константин Павлович және т.б.

Аймақтану кафедрасының профессорлық-оқытушылық құрамының халықаралық белсенділігі

2023 жылдың 26 сәуірінде Ташкентте Орталық Азия академиялық қоғамдар желісінің (бұдан әрі - САС) мүшелері магистранттарға арналған су дипломатиясы және су ресурстарын ұтымды пайдалану бойынша жаңа оқу модульдерін талқылау үшін жиналды. Кездесуді USAID1-нің су ресурстары және қоршаған орта бойынша аймақтық жобасы (бұдан әрі - WAVE) Орталық Азияның аймақтық экологиялық орталығымен (бұдан әрі - РЭЦЦА) және Швейцарияның даму және ынтымақтастық агенттігімен бірлесе ұйымдастырды. Аймақтану кафедрасынан Оспанова А.Н. қатысты.

Кафедра оқытушылары өздерінің ғылыми қызығушылықтарына сәйкес элективті пәндердің жұмыс оқу бағдарламаларын әзірлейді. Аймақтану кафедрасының доценті міндетін атқарушы Қакенова З.А. кәсіби біліктілігін арттыру үшін халықаралық білім беру бағдарламаларына қатысты. 2022 жылдың наурыз және сәуір айларында ол АҚШ-тың Мичиган университетінде «Weiser Center for Europe and Eurasia, Weiser Professional Development Fellow» бағдарламасы аясында оқудан өтті. Алынған білім мен дағдылар екінші курс магистранттарына арналған «Қазіргі АҚШ-тағы әлеуметтік-мәдени континуум» және «Әлемдік жүйедегі үкіметтік емес қатысушылар» курстарын әзірлеу мен оқытуға айтарлықтай әсер етті.

2022 жылдың мамыр айында Қакенова З.А. Қырғызстан, Бішкектегі ЕҚЫҰ Академиясында «The Training in Peace and Conflict» тренингінен өтті, онда ол қақтығыстарды теориялық талдау және медиация әдістерін меңгерді. Бұл дағдылар «Халықаралық аймақтық қақтығыстарды интерпретациялау» пәнін әзірлеу және оқыту барысында қолданылды, бұл да магистранттарға арналған. Аталған курс студенттерге халықаралық қақтығыстарды зерттеу және шешу үшін бірегей талдау құралдарын ұсына отырып, әлемдік саясат пен түрлі аймақтардағы сыртқы саясат стратегияларын терең түсінуді қамтамасыз етеді.

Сонымен қатар, 2022 жылдың мамыр айында Қакенова З.А. Қырғызстанның Бішкек қаласындағы ЕҚЫҰ Академиясында «The Training in Peace and Conflict» тренингінен өтті, онда ол қақтығыстарды теориялық талдау және медиация әдістерін меңгерді. Бұл дағдылар «Халықаралық аймақтық қақтығыстарды интерпретациялау» пәнін әзірлеу және оқыту барысында қолданылды, бұл да магистранттарға арналған. Аталған курс студенттерге халықаралық қақтығыстарды зерттеу және шешу үшін бірегей талдау құралдарын ұсына отырып, әлемдік саясат пен түрлі аймақтардағы сыртқы саясат стратегияларын терең түсінуді қамтамасыз етеді.

17 мамырда Душанбе қаласында (Тәжікстан) 5-ші Орталық Азия климат өзгерістері жөніндегі конференциясы (ЦАКИК-2023) аясында ЕО-ның «Орталық Азиядағы Нексус Диалог» жобасы Академиялық Қауымдастықтар Желісінің өкілдерінің қатысуымен Нексус ойынын өткізді. Ойын барысында қатысушылар өздерін өзен бойында орналасқан елдердің министрлері ретінде көріп, мемлекеттік маңызды шешімдер қабылдады. Осы шараға Оспанова А.Н. қатысты.

2023 жылғы 8 қарашада Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің (аймақтану кафедрасы), Тәжікстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының (халықаралық құқық кафедрасы) және Ферғана мемлекеттік университетінің (социология кафедрасы) өкілдерінің қатысуымен «Орталық Азия елдеріндегі су қауіпсіздігі: халықаралық құқықтық аспектілер» тақырыбында телебайланыс өткізілді. Телебайланысты ұйымдастыруға Орталық Азияның аймақтық экологиялық орталығы қолдау көрсетті.

Аймақтану кафедрасы Нексус ойынын алғашқылардың бірі болып ойнады. Нексус тәсілінің интерактивті симуляциясы (Нексус ойыны) Жүйелік шешімдер орталығы, Халықаралық қолданбалы жүйелік талдау институты және «Баршаға арналған тұрақты энергия» бастамасымен бірлесе отырып әзірленді. Оның Орталық Азия аймағында енгізілу тарихы 2018 жылы Орталық Азияның аймақтық экологиялық орталығы (РЭЦЦА) жүзеге асырған Еуропалық Одақтың (ЕО) «Орталық Азиядағы Нексус Диалог» жобасы аясында басталды.

Ойын – бұл өзен бойында орналасқан аумақтардың дамуының 5 түрлі сценарийін ойнатуды қамтитын фасилитаторлық процесс. Ол халықтың, өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының суға деген қажеттіліктерін қанағаттандырумен қатар, климаттың өзгеру проблемаларын ескере отырып жүргізіледі.

Ойынның мақсаты – су ресурстарын басқарудың әртүрлі стратегияларының қоғамның табиғатпен үйлесімді тұрақты дамуына қалай әкелетінін тәжірибе жүзінде түсінуге мүмкіндік беру. Қатысушылар халықтың, өнеркәсіптің және ауыл шаруашылығының суға деген қажеттіліктерін қанағаттандыруға тырысып, климаттың өзгеру мәселелеріне тап болады. Ойын су, азық-түлік және энергиямен байланысты көптеген өзара байланысты проблемаларды көрсетуге арналған.

Қазіргі уақытта Нексус ойыны РЭЦЦА тарапынан Орталық Азиядағы университеттерде, академияларда, бассейн ұйымдарында және медиада ЕО мен АҚШ-тың халықаралық даму агенттігі (USAID) қаржыландыруымен белсенді түрде ілгерілетілуде. #NexusGame #НексусИгра #CommunityOfPractice #АкадемическоеСообщество #CAREC #РЭЦЦА

2023 жылғы 10 қарашада аймақтану кафедрасының студенттері мен профессорлары, сондай-ақ Өзбекстан, Тәжікстан, Түркия, Қытай және Ресей ғалымдары мен студенттерінің қатысуымен Нексус ойыны арқылы Нексус тәсілінің интерактивті модельдеуі өткізілді. Ойын «су-энергия-азық-түлік» тәсілі тұжырымдамасын қолжетімді интерактивті форматта көрсетуге мүмкіндік берді. Қатысушылар ойынға белсене қатысып, ресурстарды бөлу стратегияларын бастапқы қиындықтарға қарамастан қызу талқылады. Студенттер ойын процесінен ләззат алғанын және ойын уақытын ұзартуға қызығушылық танытқанын атап өтіп, келесі жолы барлық ойын сценарийлерін өтуге ниет білдірді.

2023 жылғы қыркүйекте Халықаралық Аралды құтқару қорының (ХАҚҚ) құрылтайшы мемлекеттер басшылары Кеңесінің отырысында су ресурстарының Орталық Азияның тұрақты дамуындағы басты рөлі атап өтілді. Тараптар су мәселелерін өздерінің даму стратегиялары мен жоспарларында басымдық беруге дайын екендіктерін білдіріп, аймақ елдерінің мүдделерін ескере отырып, су-энергетикалық мәселелерді шешудегі ынтымақтастыққа бейілділігін растады.

2023 жылғы 29 қарашада Оспанова А.Н. Алматы қаласында өткен Орталық Азиядағы Blue Peace (BPCA) бастамасы аясында WAVE өңірлік жобасымен бірлесе отырып, су дипломатиясы және халықаралық су құқығы бойынша тренерлерге арналған тренингке (ToT) қатысты. Blue Peace Central Asia бастамасы Швейцарияның даму және ынтымақтастық агенттігімен (SDC) Орталық Азияның аймақтық экологиялық орталығы (РЭЦЦА) арқылы жүзеге асырылады. Іс-шараның серіктесі Халықаралық Су Секретариаты (Канада) болды.

2023 жылғы 30 қарашада Орталық Азия академиялық қауымдастық желісі (САС) Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде кезекті жартыжылдық кездесуін өткізді. Кездесуді USAID-тің су ресурстары және қоршаған орта жөніндегі өңірлік жобасы (WAVE), Орталық Азияның аймақтық экологиялық орталығы (РЭЦЦА) және Швейцарияның даму және ынтымақтастық агенттігімен (SDC) бірлесе отырып ұйымдастырды.

САС Орталық Азия университеттеріндегі оқыту және ғылыми зерттеулер деңгейін жақсарту үшін серіктестік пен желілерді құрумен жұмыс істейді. Бүгінгі кездесуде Орталық Азия университеттері мен халықаралық даму бағдарламаларының өкілдері САС-тың даму мәселелері мен келешегін талқылап, ынтымақтастық тәжірибесімен бөлісіп, осы желі аясында оқу орындарының серіктестіктерінің әлеуетті мүмкіндіктерін айқындады. Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті (ЕНУ) және Тәжікстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының (АГУ) өкілдері студенттер алмасуының нәтижелерімен және болашақ ынтымақтастық жоспарларымен, оның ішінде бірлескен зерттеу жобалары, оқытушылар арасындағы тағылымдамалар, телемост және студенттер арасындағы олимпиадамен бөлісті.

САС кездесулері инновациялық оқу материалдарымен әріптестерімен және басқа университеттермен бөлісуге де жақсы мүмкіндік береді. Бүгінгі кездесуде ЕНУ профессоры Айгерім Оспанова магистранттарға арналған жаңа пән «Орталық Азиядағы су мәселелері» бойынша өз әсерлерімен бөлісті.

Сонымен қатар, САС мүшелері жақында құрылған Тәжірибелік қауымдастық платформасын талқылады, ол соңғы кездесу сәтінен бастап тіркелген пайдаланушылар санын екі есеге арттырып, 76-ға жеткізді. Платформада суға байланысты көптеген құнды ақпарат бар, оқу материалдары, дәрістер, бейнероликтер және подкасттар түрінде. Сондай-ақ, ол су ресурстары саласындағы бұрыннан бар және жаңа мамандар үшін қарым-қатынас және білім алмасу алаңын ұсынады.

Кездесу барысында даму ұйымдары климаттық тұрақтылық пен Орталық Азиядағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін су секторындағы жоғары білім беруді нығайту тәжірибесімен де бөлісті. Презентациялар арасында SDC CoP4WASH жобасының тәжірибесін, Erasmus жобасын (ЕО қаржыландыратын), Германдық халықаралық ынтымақтастық қоғамының (GIZ) және өңірдегі WAVE жобасын атап өтуге болады.

Сондай-ақ, қатысушылар SDC CoP4WASH жобасының нәтижелерімен бөлісіп, осы жобаның алынған сабақтары мен тәжірибесіне негізделген су дипломатиясы бойынша Тәжірибелік қауымдастық құру мүмкіндігін талқылады.

2024 жылғы 18 наурызда аймақтану кафедрасының меңгерушісі Оспанова А.Н. Орталық Азия академиялық қауымдастық желісінің (САС) мүшесі ретінде университеттер арасындағы ынтымақтастық мүмкіндіктерін және желінің дамуын талқылау мақсатында онлайн кездесуге қатысты. Кездесуді USAID-тың су ресурстары және қоршаған орта жөніндегі өңірлік жобасы Швейцарияның даму және ынтымақтастық агенттігі (SDC) және Орталық Азияның аймақтық экологиялық орталығымен (РЭЦЦА) бірлесе отырып ұйымдастырды.

Орталық Азияның жетекші университеттері мен ғылыми-зерттеу институттарының (ҒЗИ), сондай-ақ халықаралық және өңірлік ұйымдардың 44 өкілі САС және Тәжірибелік қауымдастық платформасының қазіргі жай-күйі мен даму жоспарларын талқылады. Соңғы кездесуден бері платформаға 40 жаңа пайдаланушы қосылды. Оқу материалдары, жарияланымдар, бейнероликтер, подкасттарға қоса, енді платформа өңірдегі ғылыми журналдарға сілтемелер және су ресурстары саласындағы гранттар, тағылымдамалар, стипендиялар мен жұмыс орындарының хабарландыруларын ұсынады.

Күн тәртібінде САС-тың тұрақты дамуы мен операциялық тиімділігін арттыру үшін желіні формализациялау мәселесі де қарастырылды. Кездесу қатысушылары САС мүшелік ережесінің соңғы нұсқасын пысықтап, бекітті.

Кездесу сонымен қатар кадр даярлау мақсатында өңір университеттері мен ғылыми-зерттеу институттары арасындағы ынтымақтастықты дамыту мәселелеріне арналды. Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының (ҚСЗИ) өкілі студенттерге арналған тағылымдамалар мен жас сарапшыларды қолдауға арналған гранттық бағдарламалар туралы айтты.

Жоғарыда аталған мүмкіндіктер қатарында Еуропалық Одақтың (ЕО) Erasmus жобасы және Германияның халықаралық ынтымақтастық қоғамының (GIZ) «Орталық Азиядағы климаттық тұрақты су ресурстарын басқару» жобасы аясындағы мүмкіндіктерді атап өту қажет. GIZ жобасы аясында САС мүшелерін бассейндік ұйымдарға арналған ИУВР бойынша тренинг материалдарын әзірлеуге тарту жоспарлануда. Тренинг модульдеріне өңір елдері бассейндеріндегі климаттық тәуекелдерді бағалау және су ресурстарын басқарудағы гендерлік аспектілерді ескеру кіреді.

2024 жылғы 16 сәуірде Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің аймақтану кафедрасы және халықаралық құқық кафедрасы бірлесіп Нексус ойынын ұйымдастырды.

2024 жылғы сәуірде Зарина Какенова Қазақстан Республикасының МНВО жобасы аясында Халықаралық зерттеулер қауымдастығының жыл сайынғы съезіне (Сан-Франциско, АҚШ) қатысты. Конференция барысында оқытушы конференция секцияларының тыңдаушысы ретінде қатысып, халықаралық басылымдар көрмесіне барды. Іссапар аясында зерттеу тобы Орталық Флорида университетіне (Орландо, АҚШ) де барды.